Hadislar

  • 03 апр. 2011 г.
  • 1228 Слова
Hadislar – ma’naviyat bulog’I

Imom al-Buxariy va at-Termiziy nadislari asosida

\


Al–Buxoriy
Al–Buxoriy, Muhammad Ismoil Abu Abdallah al–Jufiy (810 - 870) – mashhur sunniy an`anaviy muxhaddisidir. U Buxoroda, Erondan kelgan oilada tug`ilgan, Samarqand yaqinidagi Xartankaqishlog`ida vafot etgan. 10 yoshidan hadislarni o`rganishni boshlab, al–Buxoriy antiqa iste`dodni va ajoyib xotirasini namoyon etgan. Ko`p yillar davomida u sayohat qilib, hadislar ilmini xalifalikning turli viloyatlarida (Xijoz, Misr, Iroq, Xuroson) o`rgangan. Manalar dalolat berishicha, u mingdan ortiq shayxlardan hadislarni tinglagan. Al–Buxoriy o`z oldiga Muhammadning aytgan fikrlari va sodiretgan harakatalri to`g`risidagi barcha haqqoniy (sahih) hadislarni yig`ishni maqsad qilib qo`ygan. O`sha davrning muhaddislariga xos bo`lgan tanqidiy qarashlardan foydalanib, al–Buxoriy, aytishlaricha, u paytda tilga olingan 600 ming hadislarni, ustozlaridan va hikoyachilaridan o`zi yozib olgan yana 200 ming hadislarni tekshirib chiqqan. Bu benihoya ko`p sonli hadislardan al–Buxoriy «haqqoniyhadislar» sifatida faqat 7400 ga yaqin hadislarni tanlab olgan. Ulardan u o`zining mashhur asari «Al–Jami as–sahih» termasini, odatda qisqacha «as-Sahih» deb nomlanadigan kitobni tuzgan.


Al-Buxoriyning «as–Sahih» asari zamondoshlari tomonidanoq fiqh bo`yicha yuksak qo`llanma sifatida e`tirof etilgan va X asrga kelib, ba`zi xususiyatlari tanqidqilinganiga qaramay, Muslimning «as-Sahih» asari bilan birgalikda sunniy oqimi ta`limotining termalari ichida birinchi o`rinni egalladi. Sunniylarning ko`pchiligi uchun al–Buxoriyning «as-Sahih» kitobi Qur`ondan keyin ikkinchi darajaga erishdi.
Al–Buxoriy shunigdek hadislarni aytuvchilarning tarjimai hollari yig`ilgan e`tiborli «at–Tarix al–kabir» termasining muallifi sifatida ma`lum bo`lgan, buasar bir necha tahrirda yaratilgan edi. Uning boshqa asarlaridan Qur`onning kam o`rganilgan talqini – «Tafsir al-Qur`on» asarini aytib o`tish doiz.
Sharqning buyuk muhaddisi imom al-Buxoriy Samarqandda vafot etdi. Bu urta asrlar mutafakkirlarining yorqin namoyandasi Qur`onning u yoki bu oyatlarini izohlaydigan 400 mingdan ortiq talqinlarini yozdi, teologiyaga katta hissa kiritdi. Hozirgi davrdabutun musulmon olami shu hadislarni amalda qo`llab yashamoqda, lekin o`z vatanida imom al-Buxoriyning nomi unutilgan edi. Uning nomi faqatgina 1958 yilda, mashhur livanlik yozuvchi SSSR ga kelib, dunyoda taniqli muhaddisning go`rini ziyorat qilmoqchi ekanligini aytganida yuzaga chiqdi. Uning iltimosi u paytdagi davlat yetakchilarini hayratga soldi. O`zbekiston Kompartiyasi markaziy qo`mitasiga, uyerdan esa Fanlar Akademiyasiga so`rovnomalar yuborildi. Al-Buxoriyning go`rini kunu-tun izlab, oxiri u Samarqandga yaqin joyda, kichik bir qishloq yonida topildi.

Hozir imom al-Buxoriy go`rining majmuasi zamonaviy texnologiyalar asosida qurilgan ajoyib inshootga aylandi, lekin quruvchilar undagi butun sharqona me`morchilik uslublarini saqlab qolganlar. U Samarqandshahridan 30 kilometr masofada joylashgan, lekin u yerga borish oson, chunki yo`l ko`rsatuvchi belgilar ko`p, yo`l ham yaxshi ahvolda. Ulkan hududni egallaydigan maqbara majmuasida (tashqi tomonidan favvoralar, qo`shimcha inshootlar, bog`lar joylashgan) katta masjid, muhaddisning go`ri bor (u Eronda sotib olingan qimmatbaho tosh – oniks bilan bezatilgan), turistlar va ziyoratchilar uchunmehmonxona, diniy buyumlar va adabiyotlarni sotib olish mumkin bo`lgan do`konlar bor.

-------------------------------------------------

-------------------------------------------------

-------------------------------------------------
Imom Termiziy


Sherobod Shahri biroz narida qishloq qabristonining o'rta qismida islom dini...
tracking img